Home>>Nieuws>>House of Cards: dubbeldenken en binnenstebuiten

House of Cards: dubbeldenken en binnenstebuiten

06 mrt 2016
House of cards dubbeldenken en binnenstebuiten

Vrijdagochtend, 1 minuut over 9, werd het 4de seizoen van ‘House Of Cards’ op het internet gezet. Dit weekend ‘binge watchte’ ik me er doorheen. Het viel niet tegen. Na een wat teleurstellend 3de seizoen, heeft ‘House of Cards’ zijn ontluisterende kracht terug. Ik werd er zelfs een beetje bedrukt van.

Voor wie de serie niet kent: ‘House of Cards’ gaat over een echtpaar Frank en Claire Underwood dat alles doet om de hoogste functie in het land te krijgen: het presidentschap van de Verenigde Staten. Leugens, corruptie en zelfs moord worden niet geschuwd. De serie is zeer losjes gebaseerd op de gelijknamige Britse serie die begin jaren ’90 op de televisie was. Inmiddels heeft deze Amerikaanse variant een heel eigen verhaallijn gekregen. De hoofdrollen worden gespeeld door Kevin Spacey (Frank) en Robin Wright (Claire).

Overdrijven geeft inzicht

Wat is er zo goed aan de serie? De serie heeft het lef om te overdrijven. In veel films en series wordt vaak geprobeerd de realiteit na te bootsen.  Maar de politiek is in het echt natuurlijk veel saaier dan leuk is voor tv. Om de boel dan toch wat levendig te houden, wordt het vervolgens volgepropt met soap achtige randverschijnselen: persoonlijke intriges en liefdesverhalen die je ook in een willekeurige ziekenhuisserie ziet. De Deense serie Borgen had daar ook een handje van.

In Nederland is de neiging om bij de realiteit te blijven nog sterker. Het worden dan een soort gespeelde documentaires, het liefst gebaseerd op echte gebeurtenissen en personen. De serie De Fractie verwerkte zelfs de wekelijkse actualiteit in de afleveringen. Leuke experimenten, maar het levert geen mooier drama op. Inzicht in de politieke machinaties evenmin.

‘House of Cards’ doet dat totaal anders. Ik heb 10 jaar in de politiek gezeten, en het drama wat je heel misschien in tien jaar meemaakt, voltrekt zich hier in één aflevering. Persoonlijke ditjes en datjes kunnen worden voorkomen. Door de overdrijving wordt een schel zoeklicht gezet op de donkerste kant van politieke processen. Afgunst, jaloezie, wraak, blinde eerzucht, sarcasme, sadisme – allen passeren de revue.

De cameravoering onderstreept dit. Gesprekken tussen de personages spelen zich bij voorkeur af gedurende de nachts, in donkere kamers of worden gefilmd in tegenlicht.  Frank Underwood spreekt ons bovendien regelmatig toe via de theatrale truc van de ‘terzijde’. Hij deelt zijn gedachtes, zijn strategieën en zijn leugens. We krijgen sympathie voor hem, en maakt ons medeplichtig.

Dubbeldenken

Gelukkig is de echte politiek niet zo cynisch als in ‘House of Cards’. In de echte wereld is er gelukkig veel meer idealisme, opofferingsgezindheid en vriendschap.

Maar toch leverde het gitzwarte cynisme van 'House of Cards' wat bedrukking op. Omdat het zwart in de serie soms ook werkelijkheid is. Te vaak gaat de politiek over spinnen en framen. Dan weer wordt er tegen een voorstel gestemd, puur omdat het van een concurrerende partij komt. Oneigenlijke emoties spelen soms een te grote rol.  Persoonlijke wraakgevoelens en jaloezie zijn prachtig in de schouwburg of de film, in de echte politiek mogen ze niet de overhand krijgen. Helaas gebeurt dat te vaak wel.

Ik schreef het al  'De Koning Kun Je Niet Spelen': in de politiek wordt er minder gelogen dan in de gemiddelde huiskamer. In de nationale politiek lopen immers zoveel kritische geesten rond – op het Binnenhof al 300 journalisten – dat glasharde leugens daar vrijwel altijd uitkomen. Daarom wordt er dikwijls op een veel geraffineerdere wijze gespeeld met waarheid en halve waarheden. Soms op het schizofrene af.

Zo maakte ik eens mee dat een collega-kamerlid een andere politicus voortdurend beschuldigde van het inleveren van zijn principes. Maar toen dat politiek opportuun was werden diezelfde principes met één kort telefoongesprek door hemzelf op sterk water gezet. De verwijten naar de andere partij gingen echter gewoon door. Ik vroeg me steeds af: Hoe kan iemand zo liegen? Ligt zo iemand daar niet van wakker?

Uiteindelijk kwam ik tot de conclusie dat de meest eenvoudige verklaring was dat ik er zelf naast zat. Hij bleek namelijk niet te liegen. Althans zo zag hij dat niet. Diegene was er namelijk oprecht van overtuigd dat zijn deal niet hetzelfde was als het zelfde hypocriete gedrag van zijn tegenstander. Hij hoefde dus ook niet te liegen, laat staan in gewetensnood te komen.

Dit mechanisme is wat George Orwell in het boek 1984 ‘dubbeldenken’ noemde. Dubbeldenken is een mentaal mechanisme dat mensen in staat stelt in twee volkomen tegengestelde ideeën te geloven zonder die tegenstelling als problematisch te ervaren. Door opzettelijk een leugen te vertellen en tegelijkertijd erin te geloven, worden ongemakkelijke waarheden vergeten, en zijn ze net zo makkelijk weer op te roepen wanneer die waarheden je weer uitkomen.

Tamelijk ‘House of Cards’, toch?

Binnenste buiten

Rond het uitkomen van ‘House of Cards’ is in de media gefantaseerd hoe het fictieve personage Frank Underwood zich zou verhouden tot de luidruchtige presidentskandidaat Donald Trump. De twee werden door sommige media zelfs met elkaar vergeleken.

De vergelijking gaat echter fundamenteel mank. Frank Underwood is een politicus die vooral een bullebak is achter de schermen. Spinnen, framen, deals sluiten, roddelen, beledigen – hij doet het allemaal maar tegelijk probeert hij voor de schermen de schijn van een aimabele politicus op te houden.

Bij Donald Trump is het juist andersom. Hij houdt nergens de schijn op. Hij beledigt, is grof, maakt platte grappen, draait in standpunten – maar alles vóór de camera. Underwood zou het denk ik erg moeilijk hebben tegen de onaangepastheid van Trump. Underwood beheerst weliswaar het politieke spel goed, maar Trump keert het spel domweg binnenstebuiten. Het is een van de elementen waarom Trump zo populair is.

De ervaren Jeb Bush ging al roemloos ten onder en de door de partijelite bewonderde Marco Rubio blijkt tot nu toe nog te plastic om Trump te tackelen.

Of het nu terecht is of niet, ook Hillary Clinton wordt door haar tegenstanders in die plastic categorie geplaatst. Ze zou te veel met strategie en met focusgroepen bezig zijn. Ze voerde politiek volgens de wetten van spindokters, en probeerde angstvallig weg te blijven bij potentieel lastige onderwerpen. Dat werd doorzien door haar partijgenoten, en daardoor legde ze het in 2008 af tegen Barack Obama, die juist niet voldeed aan de wetmatigheden van de ingesleten politiek.

Clinton lijkt daar nu van geleerd te hebben, maar treft nu weer iemand die een ‘natural’ is: Bernie Sanders. Ook hij is populair door zijn afwijkende standpunten en onaangepastheid.  

Misschien biedt de realiteit dus wel weer troost. Eerlijkheid is uiteindelijk toch de beste ‘spin’. Benieuwd wat de komende weken gaat brengen. 

Boris van der Ham

Op vrijdag 21 oktober zal in Theater aan de Parade in Den Bosch de lezing 'Acting Boss' plaatsvinden waarin met een aantal acteurs de Amerikaanse verkiezingen worden ontleed. Geestig en verhelderend. Kom ook! Tickets HIER