Boris van der Ham

Den Haag is in winterstemming als ik samen met fotograaf en medisch gebruiker Darpan van Kuik kleumend het gebouw van de Tweede Kamer binnenga.  Onze tassen gaan door de scanner en gewapend met een bezoekerspas worden we richting spreekkamer geleid door een charmante assistente.  De deur zwaait  open. Heldere blauwe ogen en strak in het pak.  Boris van der Ham (36) heeft een energieke, vastberaden uitstraling.  ‘Schenken jullie vast even koffie in?’  en hup, weg is hij. ‘Even een telefoontje plegen’.

D66 is een partij die haar visie op drugsbeleid actief uitdraagt, en dat is prettig in een tijd waarin politieke moraalridders drugsgebruik onder de noemer ‘not done’ willen onderbrengen. Ciska Joldersma (CDA) zegt letterlijk dat cannabisgebruik ‘niet normaal’ is. De naam van het meest recente drugsrapport  van D66, Nuchter in extase,  verraadt al hoe de sociaalliberalen aankijken tegen drugsgebruik: liever bewust en realistisch omgaan met roesmiddelen.  Die pragmatische benadering valt ook het medisch gebruik van cannabis te beurt.  Tweede Kamerlid Boris van der Ham pleit in zijn initiatiefnota ‘Toegankelijker medicinale cannabis’  vooral voor praktische aanpassingen van bestaande regelgeving. 

Niet blindstaren

Die pragmatische instelling was ook de reden dat het geen initiatiefwet werd, zoals het plan was, maar een initiatiefnota. Van der Ham heeft een simpele verklaring.  ‘Ik wil vooral de huidige regel- en wetgeving uitbreiden. Medicinale cannabis wordt –anders dan cannabis uit de coffeeshop- niet gedoogd, maar is al legaal. De regelgeving voor medicinale cannabis is dus al goed op orde. Ik wil die bestaande goede regeling verbeteren.’

Van der Ham benadrukt dat medicinale cannabis dus iets anders is dan coffeeshopcannabis. Dat laatste wordt gedoogd. Van der Ham: ‘D66 is groot voorstander van het geheel legaliseren van cannabis, inclusief te productie. Maar daar zullen internationale verdragen voor gewjjzigd moeten wordenn. Dat heb ik niet in de hand. Ik focus me dus om de praktische tussenstappen, zoals het reguleren van de wietteelt zoals nu ook de verkoop is geregeld.” Het is niet voor het eerst dat D66 de ambitieuze doelen omtrent cannabis terugschroeft.  In het eerste Paarse kabinet (Kok 1 van 1994-1998) zat D66 in de regering, stond legalisering in het verkiezingsprogramma en leverde de partij de ministers Sorgdrager (justitie) en Borst (volksgezondheid). Toch leidde dat niet tot het gewenste beleid.  In de “Paarse Drugsnota” (1995) was geen sprake van de lang verwachte decriminalisering van cannabis.  Van der Ham is er kort over: ‘Er was gewoon geen meerderheid.’

Uitbreiding

Met de initiatiefnota ‘Medicinale Cannabis’ wil D66 tegemoet komen aan een groeiende groep patiënten die baat heeft bij het gebruik van cannabis. Sinds 2003 worden drie soorten cannabis, officieel geteeld door het bedrijf Bedrocan,  via de apotheek verstrekt.  Maar  de huidige regeling is toe aan uitbreiding, vindt de politicus. Wie nu als medisch gebruiker – of aspirant-gebruiker – naar de huisarts gaat met het verzoek om eens cannabis uit te proberen teneinde de symptomen van een aandoening te verlichten, ondervindt niet altijd een luisterend oor.  ‘Er is bij artsen überhaupt huiver om medicinale cannabis voor te schrijven vanwege de negatieve associaties met recreatief gebruik. ‘  Het is volgens Van der Ham van belang dat artsen weten dat medicinale cannabis iets volstrekt anders is dan de coffeeshopwiet. Van der Ham: “De medicinale cannabis wordt volstrekt legaal geteeld, onder geconditioneerde omstandigheden, en wordt zelfs met gammastralen bewerkt om de mogelijk aanwezige schimmels te doden. Dat is dus geheel anders dan de cannabis die veelal door criminelen wordt geteeld. ”

Taboes

In de Initiatiefnota lezen we: ‘Rond het gebruik en voorschrijven van medicinale cannabis bestaan nog veel taboes, onduidelijkheden en misverstanden. Het Bureau voor Medische Cannabis (BMC) en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dragen er in principe zorg voor dat patiënten, apothekers, artsen, maar ook het algemene publiek,  goed geïnformeerd worden over de werkzaamheden van het bureau en over de producten die het BMC levert. In de praktijk blijkt dat de huidige informatieverstrekking niet altijd afdoende is. Zo bestaat er onduidelijkheid over de ziekten en symptomen die mogelijk verlicht kunnen worden door medicinale cannabis. (…) Het BMC heeft twee taken:  het (laten) onderzoeken of cannabis kan worden gebruikt als geneesmiddel  en apotheken voorzien van medicinale cannabis.’  Van der Ham: ‘Op dit moment doet BMC geen onderzoek. Hiermee moet het bureau zo snel mogelijk starten om de wetenschappelijke basis van medicinale cannabis te kunnen verdiepen en verbreden.’

Klinisch onderzoek

Onderzoek naar de medicinale werking van cannabis kan er uiteindelijk toe leiden dat medicinaal geteelde wiet een gewoon geregistreerd geneesmiddel wordt.  Van der Ham wil dan ook dat het BMC spoedig gaat investeren in een aantal klinische onderzoeken.  In 2002 was door het ministerie van Volksgezondheid al een bedrag van een ton toegezegd aan het Medisch Centrum van de Vrije Universiteit te Amsterdam om een studie bij MS-patiënten te verrichten. Van der Ham wil dat minister Klink zo spoedig mogelijk twee klinische onderzoeken mogelijk maakt met het oog op de registratie van cannabis als geneesmiddel.

Te duur

De kosten voor de medicinale wietgebruiker kunnen behoorlijk oplopen en maar weinig zorgverzekeraars vergoeden volledig. Ui t een onderzoek van MS Web, een website voor MS-patiënten,  blijkt dat alleen De Friesland Zorgverzekeraar, FBTO en ONVZ volledig vergoeden op grond van de basisverzekering en dan alleen op doktersvoorschrift.  Alle andere verzekeraars hanteren aanvullende voorwaarden en lagere vergoedingspercentages, of vergoeden helemaal niet.  De prijs – ruim veertig euro voor vijf gram apotheekwiet  - schrikt patiënten bovendien af om het te gebruiken.  Van der Ham wil dan ook dat medische cannabis in het basispakket wordt opgenomen. De geneeskundige wiet moet ook  goedkoper, vindt hij,  en er moeten meer soorten beschikbaar komen omdat sommige patiënten geen baat hebben bij de drie Bedrocan-soorten.  Dat overkwam MS-patiënt Wim Moorlag,  die zijn eigen wiet ging kweken en daarvoor een boete kreeg opgelegd. Inmiddels heeft Moorlag – bij hoge uitzondering – een kweekvergunning gekregen. 

Teeltvergunning

Sinds 8 april 2002 mag wiet geteeld worden voor medische doeleinden, waarvoor destijds de Opiumwet werd aangepast. De teelt bleef wel aan ontheffing gebonden. Het BMC kan deze vergunningen verlenen, namens de minister.  (Het bureau heeft overigens het alleenrecht op in- en uitvoer, groothandel en het aanhouden van voorraden wiet.)  Kweek bedrijf Bedrocan heeft zo’n vergunning. De enige particulier die in Nederland een ontheffing op de Opiumwet heeft gekregen is de eerder genoemde Wim Moorlag die daarvoor tot aan de Hoge Raad procedeerde. 

Vijf planten kweken wordt weliswaar gedoogd, maar medische gebruikers zijn niet altijd in staat om zelf te telen, en patiënten hebben doorgaans niet genoeg aan de oogst van vijf planten. Boris van der Ham: ‘Je zou kunnen beslissen dat mensen voor eigen gebruik meer zouden mogen gaan telen. Dat heeft mijn voorkeur niet. Kweken is arbeidsintensief en het vereist kennis van zaken.  Het gaat vaak om kwetsbare patienten die gevoelig zijn voor schimmels en dergelijke. Daarom pleit ik voor uitbreiding van de medische teelt  ’

Kweken voor de coffeeshops

Zou het legale telen zoals nu voor de medicinale wiet ook uiteindelijk kunnen voor de wiet in de coffeeshop. Van der Ham denkt dat dit kan. Hij denkt dat een er ongeveer een zevental plantages nodig zijn die de Nederlandse coffeeshops zouden kunnen voorzien. De overheid zou aan die 7 plantages een soort gedoogvergunning kunnen geven, zoals die nu al bestaat voor coffeeshops. Deze potentiële cannabiskwekers kun je screenen aan de hand van een variant op de AJOH-G-criteria voor de coffeeshop, de zogeheten BIGH-LB criteria. De officiële teler moet een accurate boekhouding bijhouden, deugdelijke info verstrekken, geen bestrijdingsmiddelen gebruiken, uitsluitend cannabis telen, alleen aan apotheken leveren en een deugdelijke bedrijfsvoering kunnen aantonen. Daarnaast zou deze kweker aan de eisen van de bestaande Arbo- en milieuwetgeving moeten voldoen en een BIBOB-screening goed moeten doorstaan. Van der Ham benadrukt opnieuw dit dus heel anders is dat de medicinale cannabis die wel geheel legaal is.

kader

‘Mediwiet in het basispakket’

D66 wil medicinale cannabis opnemen in het basispakket.  Om voor vergoeding in aanmerking te komen, moet mediwiet als zogeheten ‘rationele farmacotherapie’ worden beschouwd. Dat houdt in dat een geneesmiddel aan minstens één of twee criteria moet voldoen:  voldoende bewijs van werkzaamheid of een gestandaardiseerde apotheekbereiding. D66 meent dat de Commissie Farmaceutische Hulp – die de minister in 2003 negatief adviseerde over dit onderwerp – alsnog kan toetsten, en nu positief.

Voor veel patiënten is de apotheekwiet te duur. Een voorbeeld. MS-patiënten gebruiken tussen de één en zeven gram per dag. Een patiënt kan op jaarbasis 10.000 euro kwijt zijn. Dat is een fors bedrag voor een arbeidsongeschikte patiënt.

Kader

Verkiezingen in zicht

Met drie leden in de Kamer stelt D66 momenteel nog niet veel voor, maar de peilingen zijn hoopgevend. Als er nu verkiezingen zouden zijn, dan zouden de sociaalliberalen van D66 maar liefst achttien zetels in de wacht kunnen slepen. Serieus rekening mee  houden dus!  Op 11 maart krijgen we alvast een voorproefje met de gemeenteraadsverkiezingen.