Home>>In de media>>Radicaal met hersens

Radicaal met hersens

13 jun 2002

Oud-acteur Boris van der Ham (28) wil in de Tweede Kamer de sterren van de hemel spelen. Jong, fris en hip, het is een label waar je niet te lang op moet teren. "Hij moet oppassen dat hij de zaal niet tegen zich in het harnas jaagt." Welles nietes welles. In de verkiezingsnacht van woensdag 15 op donderdag 16 mei lijkt het erop dat Boris van der Ham voor D66 de Tweede Kamer in mag. Hij gaat als winnaar naar bed. En wordt als verliezer wakker. D66 is in de definitieve einduitslag blijven steken op zeven zetels. Als nummer 8 op de kandidatenlijst valt Boris erbuiten. Maar precies een week later wordt hij toch als nieuw Tweede Kamerlid geïnstalleerd. Dankzij ex-minister van Grote Stedenbeleid Roger van Boxtel, die na de anti-Paarse verkiezingsuitslag zijn kamerzetel aan Van der Ham laat. Gevoel voor drama heeft Boris van der Ham altijd gehad. Het is 1984 in een nieuwbouwwijk in het Zuid-Hollandse Nieuwkoop. In de achtertuin van huize van der Ham leest de elf jaar oude Boris plechtig een tekst voor over de dood. Hij heeft een begrafenisplechtigheid georganiseerd voor Knorretje, de cavia van zijn twee jaar jongere zus Wendy. De uitgenodigde kinderen uit de straat, waaronder de tweeling en de oudste dochter van de buren, luisteren ademloos toe. Na zijn speech loopt de kleine Boris statig voorop in de rouwstoet, met direct achter hem zijn zusje die het kistje met Knorretje draagt. "Echt Boris. Hij neemt het initiatief", lacht zijn zus bij de herinnering. Meespelen op het meest invloedrijke podium van Nederland. Donderdag 23 mei achttien jaar later. Het loopt tegen vier uur 's middags. De 28-jarige Boris van der Ham heeft als jonge talentvolle toneelspeler vaker in de spotlights gestaan. Maar dit is een wel heel bijzondere première. Zojuist is hij geïnstalleerd als Tweede Kamerlid. Stralend loopt hij de zaal van de Tweede Kamer uit, de verzamelde pers tegemoet. "Het was wel vreemd" en "Heerlijk" klinken zijn teksten tegen de camera's en microfoons. Als hij na een paar minuten de aandacht van de dames en heren journalisten verliest, roept Van der Ham in de hal tegen niemand in het bijzonder: "Wie wil er nog iets van me weten?" "Boris is aantrekkelijk voor de media omdat hij zo enthousiast en helder is. Hij moet uitkijken dat hij niet teveel interviews doet waarin hij wordt gepresenteerd als acteur, jong en nieuw." D66-kamerlid Boris Dittrich treedt de eerstkomende tijd op als "mentor" van die andere Boris in de fractie. Zeker in het begin zal dat contact dagelijks zijn. Dittrich: "Als kamerlid moet je oppassen dat je niet verdrinkt. Dat geldt overigens voor alle kamerleden. Je krijgt zoveel op je af, je moet daarin selecteren." Een valkuil waar Van der Ham voor moet oppassen? "Het gevaar is dat Boris in het begin teveel in de media is, zonder dat hij is ingewerkt op de inhoudelijke dossiers. Hij moet snel overstappen naar de inhoud, straks alleen die dingen pakken waar hij mee bezig is, zoals landbouw, natuur en milieu. "Bovendien kan die aandacht jaloezie opwekken bij andere kamerleden. Dat versterkt je positie als kamerlid niet. Hij moet blij zijn dat dat zijn valkuil is, de meeste kamerleden springen een gat in de lucht als ze ook maar een beetje aandacht kunnen krijgen." 's.ontaniteit en enthousiasme zijn sterke punten van Boris, stelt Dittrich. "En zijn inzicht in het maatschappelijk proces. Als voorzitter van de Jonge Democraten heeft hij in 2000 de gedoogcultuur al ter discussie gesteld. Ik herinner me nog de vreselijke discussies die we daarover hebben gehad. Boris was de trekker van het idee en heeft op eigen initiatief contact gezocht met de jongeren van andere partijen." Gezamenlijk schreven de jongerenafdelingen van de politieke partijen in NRC Handelsblad een stuk met de titel 's.op met het gedoogbeleid."? Een landelijke discussie volgde. Van der Ham trad op als woordvoerder. In de media is Van der Ham vele malen aangekondigd als een van de vertegenwoordigers van een nieuwe en frisse generatie politici. Toch is Boris van der Ham geen nieuwkomer. hioj heeft het cv van een ervaren politicus. Als vijftienjarige havo-scholier wordt Van der Ham actief bij de Jonge Democraten, de jongerenafdeling van D66. In 1997 wordt hij gekozen tot vice-voorzitter van de Jonge Democraten (JD) in 1998 tot voorzitter. Vanaf december 2000 werkt hij vier maanden voor de D66-fractie Europees Parlement. Ook met zijn netwerk zit het wel goed. Van der Ham is niet alleen algemeen directeur van de Jonge Democraten Reünistenvereniging, maar sinds januari 2001 ook "penningmeester van de Jeugdraad". Bijna twee weken na de kamerverkiezingen zit Van der Ham in blauw overhemd met korte mouwen zelfbewust aan de debattafel in de Amsterdamse Balie. Met andere jonge kamerleden van de linkse partijen discussieert hij over de toekomst van de oppositie. Van der Ham zit licht achterovergeleund in zijn stoel, de handen over elkaar. Wanneer hij het ergens mee oneens is, trekt hij de aandacht door duidelijk het hoofd te schudden. Als hij spreekt, komen de zinnen er helder en duidelijk uit. Van der Ham hoe hij indruk moet maken op een publiek. "Hij heeft een heel goede présence", constateert Yvette Fijen, stemdocente aan de Toneelacademie van Maastricht. "Politiek en toneel lijken op elkaar in die zin dat je de omgeving iets moet willen zeggen over de wereld. Het is een jongen die heel kwetsbaar en open durft te zijn. Bovendien heeft hij een goed improvisatietalent, en een flux de bouche die maar weinigen gegeven is. Hij stopt pas met praten als hij gaat slapen." Van der Ham houdt van klassieke toneelvoorstellingen. Hij speelde bij gezelschappen als De Appel, het Zuidelijk Toneel Hollandia en Theater van het Oosten. "Hij kan hele stukken van Shakespeare declameren", herinnert Fijen zich." Dan vertelt hij waarom het zo mooi is, en vraagt ook wat jij er van vindt". "Hij heeft een mooi taalgevoel", constateert Fijens collega Lobo. "Ik heb hem in voorstellingen gezien waarin hij absoluut briljant, virtuoos was." Tijdens repetities op school was dat wel eens anders. Lobo: "Zijn tekst leren, daar was hij laks in." Veel meer verbaal en denkend dan fysiek", typecast jaargenoot en vriend Harpert Michielsen de acteur Boris van der Ham. "Qua beweging was hij een geval apart." "Geen supergetalenteerde beweger", zegt ook Lobo, waar hij relativerend aan toevoegt, "Maar dat ben ik zelf ook niet." Fijen: "Hij heeft een enigszins houterige motoriek. Lange mensen hebben dat vaker." "Hartstikke jammer dat hij is gestopt. Hij heeft alles in zich om een briljant acteur te worden", klinkt een teleurgestelde docente Fijen. Het kamerlidmaatschap betekent een voorlopig einde voor Van der Hams carrière als acteur. Ze leerde Van der Ham leren kennen als "iemand die over alles voortdurend wil discussiëren." "Een heel pedant mannetje dat heel hard praat en veel zegt", was zelfs de eerste indruk van jaargenoot Michielsen. Maar op het tweede gezicht draaide dit gevoel bij. "We bleken veel gemeenschappelijk te hebben, zoals onze interesse in politiek en geschiedenis. Boris is een aardige, lieve jongen. Maar moeilijk. Hij heeft zijn standpunten, je moet wel iets van hem vinden. Ik mag hem erg graag." Fijen: "Ik zag die verscheurdheid bij hem: kiezen voor de politiek, of acteur worden. In het tweede jaar dacht hij daar zwaar over na. Hij wist niet of hij via de politiek of op het toneel iets wilde doen met zijn bevlogenheid." "Die twijfel heeft zijn hele toneelcarriere gespeeld", bevestigt speldocent René Lobo van de toneelacademie. Hij is goed in wat hij ook doet", zegt zijn zus Wendy van der Ham. "Maar ik denk dat hij in de politiek meer zijn ei kwijt kan." Als jochie van zeven jaar was Boris van der Ham al "een echt sociaal beestje", zegt zijn zus. Regelmatig liep hij met twee vriendjes verkleed door het dorp. Op de middelbare school slokte discussiëren met klasgenoten en leraren veel tijd op. Algemene bekendheid in Nieuwkop kreeg Boris op zijn zestiende, toen hij de hoofdrol vertolkte in het toneelstuk over de bekende Nieuwkopenaren. Boris speelde de hoofdrol. Hij was de dorpsgek. Het AchtuurJournaal was vanaf zijn veertiende een vast onderdeel van zijn avondprogramma. Van jongsaf discussieerde hij thuis veel over politiek, vooral met zijn moeder. Kenmerkend voor Van der Hams karakter vindt toneeldocent Lobo zijn gedrevenheid "In het tweede jaar moesten de leerlingen een filmpje maken, zuiver als oefening. Boris maakte het scenario, zocht de locaties uit en regelde alles tot en met de opnamedagen. Dat roept soms tegenkrachten op, omdat dingen soms domweg niet kunnen. Ik bedoel dan praktische bewaren. Maar hij laat zich niet omhakken. "Kunnen we dan niet"¦"? Nee Boris. "Maar kunnen we dan"?. Nee Boris." "Die gedrevenheid is aangeboren," weet zijn zus. "Dat heeft hij altijd gehad. Hij is een heel sterke persoonlijkheid." Op zijn website borisvanderham.nl presenteert de junior van D66 zich als "radicaal met hersens." Hoe het begon in de politiek: Jonge Democraten. Met zijn verkiezing tot voorzitter van de Jonge Democraten in 1998 werd een professionele politieke carrière een steeds serieuzere optie. Hij bleef wel werken als acteur. "Heel knap, hoe hij dat wist te combineren", zegt zijn zus. Van der Ham woonde tijdens zijn voorzitterschap weer tijdelijk in het ouderlijk huis te Nieuwkoop. Veel tijd voor het zoeken naar woonruimte had hij niet. Zijn zus: "Als ik hem zag leek hij wel een cyborg, met een mobieltje aan zijn oor, een laptop en een tweede telefoontje in zijn tas." Nog steeds reist hij voortdurend van lezing, via Den Haag, naar mediaoptredens en andere bezoeken door Nederland. Tijd om zijn tijdelijke kamer in het Amsterdamse Westerpark op te ruimen heeft het jonge kamerlid niet. Voor een relatie wel, met een jongen van de Toneelschool in Amsterdam. In Van der Hams gedrevenheid schuilt tegelijk een risico. Docent Lobo omschrijft het als "dat drammerige, het toch je gelijk willen hebben. Je gelijk moet je krijgen." "Hij moet oppassen dat hij niet betweterig overkomt." zegt ook Loek Schueler, die hem kent uit haar tijd als voorzitter van het CDJA, de beweging van jonge christen-democraten. Ze kwam hem regelmatig tegen in politieke discussies in zalen door het hele land. "Zijn sterke punt is dat hij gedrevenheid en spektakel in brengt. In het debat zet hij zichzelf goed neer. Ook door zijn achtergrond als acteur heeft hij een goede presentatie. Maar bij Boris denk ik soms, waar houdt die gedrevenheid op. "Hij slaat af en toe even door. Dan moet hij oppassen dat hij de zaal niet tegen zich in het harnas jaagt. Op een gegeven moment in het debat kun je denken dat je gelijk hebt. Maar soms hebben anderen een andere opvatting. Laats zat ik met Boris in het televisieprogramma van Andries Knevel. Toen ging hij net iets te ver. Hij sprak Kars Veling van de Christen-Unie, die ook te gast was, aan op zijn overtuiging en zei tegen hem iets als: "U moet niet denken dat u het moreel vertegenwoordigt."? Toen dacht ik: nu moet je niet betweterig doen. Ga nou niet de persoon spelen die het als enige het beste weet." Boris betweterig? Mentor Dittrich heeft Van der Hams optreden bij Knevel op televisie gevolgd. "Dat vond ik helemaal niet. Dat is me niet bijgebleven. Maar stel dat hij te gelijkhebberig zou zijn. Dan krijgt hij dat hier vanzelf te horen." En Boris als debater drammerig? "Eerlijk gezegd ben ik daar niet bang voor. In de structuur van de debatten in de Tweede kamer zal dat niet gebeuren. Hooguit in persoonlijke contacten." Het lijkt een kwestie van tijd dat Van der Ham fractieleider van D66 wordt? "Tien jaar, misschien wel minder, zegt oud-docent Lobo. "Als hij dat wil, gaat het gebeuren." "Hij moet eerste parlementaire ervaring opdoen", zegt oud-voorzitter van het CDJA Schueler iets voorzichtiger. "Binnen nu en twaalf jaar moet het wel zover zijn." Tegelijk blijft stiekem het toneel trekken. "Boris blijft niet zijn hele leven in de politiek", zegt jaargenoot Michielsen beslist. "Zelf zegt hij dat hij terugkomt als hij vaderrollen kan spelen." Boris Dittrich: "Laat ik een flauw antwoord geven: ik weet het niet. Bij D66 wordt de lijsttrekker gekozen. Maar hij kan een heel goed kamerlid worden. En dat kun je niet bij heel veel kamerleden zeggen." CV Boris van der Ham (Amsterdam 29 augustus 1973) Lagere school: Pieter de Graafschool Nieuwkoop Middelbare School: Mavo in Nieuwkoop 19XX- 19XX Havo aan het Alkwincollege in Uithoorn 19XX-19XX Geschiedenis Hogeschool, propedeuse 1994-1998 Toneelacademie Maastricht 1998-2001 [CHECK] Theatergroep De Appel (Den Haag), Zuidelijk Toneel Hollandia en Theater van het Oosten 1998-2000 voorzitter Jonge Democraten december 2000- maart 2001 tijdelijk medewerker D66-fractie Europees Parlement. 2001 medewerker campagneteam D66 januari 2002 penningmeester Jeugdraad. Mei 2002 Tweede kamerverkiezingen: 2137 voorkeurstemmen Functies: algemeen directeur van de Jonge Democraten Reünistenvereniging (Zoetermeer), penningmeester Jeugdraad.