Home>>In de media>>Op vrienden kun je altijd terugvallen (Volkskrant)

Op vrienden kun je altijd terugvallen (Volkskrant)

05 apr 2015
Op vrienden kun je altijd terugvallen volkskrant

Tijd voor een nieuw maatschappelijk verantwoord exportproduct: de wettelijke erkenning van vriendschap. Boris van der Ham, voorzitter van het Humanistisch Verbond pleit ervoor.

Interview door Maartje Duin, Volkskrant

Wie door de rechtbank wordt opgeroepen om een belastende verklaring af te leggen tegen zijn echtgenoot, mag zich beroepen op zijn verschoningsrecht. Maar tegen je beste vriend moet je getuigen, of je wilt of niet. Wie een echtgenoot of kind geld wil schenken, wordt daarvoor fiscaal nauwelijks aangeslagen. Maar als je beste vriend in geldnood zit, pikt de Belastingdienst graag een graantje mee van je schenking.

Daamee loopt de wetgeving hopeloos achter op de werkelijke verbintenissen die mensen aangaan, betoogt Boris van der Ham, voorzitter van het Humanistisch Verbond, deze maand in een themanummer van HUMAN Magazine. 'Vriendschap is voor veel mensen van grote waarde, maar juridisch blijkt het feitelijk waardeloos.' Volgens Van der Ham zou de wettelijke erkenning van vriendschap een 'mooi nieuw exportproduct' voor Nederland zijn. 'Heel veel mensen, of ze nu single zijn of een romantische relatie hebben, leven in vriendschapsverbanden', licht hij toe. 'Ik woon zelf in de grote stad en zie om me heen dat dit soort urban tribes als families met elkaar verbonden zijn. Wie is de overheid om dit soort relaties als minderwaardig te zien?'

Van der Ham is niet de eerste die hiervoor pleit. In 2013 publiceerde singlesbelangenvereniging CISA (Centrum Individu en Samenleving) het leefvormmodel 'De Sociale Familie' waarin de sociale banden van alleenstaanden centraal staan. De binnenste kring van een sociale familie wordt gevormd door beste vrienden. Zij leggen hun vriendschap vast bij de notaris, en krijgen daarmee de status van partner in kwesties rond nalatenschap, nabestaandenpensioen en het afsluiten van verzekeringen.

Het model roept tal van vragen op: kan het contract naast een huwelijk of geregistreerd partnerschap bestaan? Zo ja, is dat niet in strijd met het verbod op polygamie? Zal de wetgever consequenties verbinden aan het vriendschapsverdrag? En zullen verzekeringsmaatschappijen volgen? Maar vooral: zullen mensen echt hun vriendschap laten vastleggen?

Die laatste vraag leek beantwoord toen Joost Janmaat en Christiaan Fruneaux, twee Amsterdamse vrienden, vorig jaar naar de notaris togen met het verzoek om een vriendschapsakte. Een mediastormpje volgde op hun ludieke initiatief. Voor CISA-voorzitter Lenie de Zwaan en Van der Ham hét bewijs dat dit het vervolg is op het samenlevingscontract, de meest recente toevoeging aan het familierecht.

Mensen trouwen vaker dan vroeger met wie ze willen. Of ze trouwen niet. Of ze wonen samen. Voor homo's geldt hetzelfde . Kinderen krijgen in een relatie, of zonder, of in een co-ouderschap met z'n drieën. Het kan en mag allemaal, het hoeft niet. De gelijkberechtiging van alleenstaanden kan het sluitstuk zijn van de emancipatiebeweging rond leefvormen. En er zit ook beweging in. Met de recente uitbreiding van het zorgverlof bijvoorbeeld. Per 1 juni kunnen mensen dat óók opnemen om voor een goede vriend, buurman of bekende te zorgen.

Heikel punt is het erfrecht. Ondanks de oproep van D66 om dat te veranderen - ook hier weer: na lobby van CISA en het Humanistisch Verbond - bevoordeelt dat nog steeds partners en kinderen. Fiscalisten raden alleenstaande cliënten daarom wel eens aan om met hun erfgenamen te trouwen. Als de vriendschapsakte fiscale consequenties krijgt, kan dat hier ook een oplossing voor zijn. Misschien voelt het waarachtiger om je erfenis na te laten aan een geregistreerde vriend dan om er een schijnhuwelijk voor aan te gaan.

De maatschappelijke erkenning van vriendschap zal op alleenstaanden ook een psychologisch effect hebben, denkt van der Ham. 'Het is dan niet meer: 'o, je hebt geen relatie', maar kijken naar wat je wel hebt.' Zelf noemt hij zich 'echt een relatieman'. 'Maar ik heb ook wel periodes gehad dat ik single was en dan merk je hoe blij je bent dat er mensen zijn die de lange lijn in je leven kennen. Dat geeft je ook de kracht om weer zekerder aan nieuwe relatie te beginnen. Want een relatie is toch een risico. En op je vrienden kun je altijd terugvallen.'

Een uitbreider juridisch pleidooi verscheen later als opinieartikel in NRC Handelsblad. Boris van der Ham houdt hierin een pleidooi voor aanpassing van de erfbelasting en introductie van een nieuwe rechtsvorm: de registeerde verbintenis. Lees HIER.