Home>>In de media>>'Moeten we het nu al over dit soort dingen hebben?’ (NRC)

'Moeten we het nu al over dit soort dingen hebben?’ (NRC)

20 apr 2017
Moeten we het nu al over dit soort dingen hebben nrc

Vier partijprominenten proberen uit of het iets kan worden tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Vol goede wil en toch: ze komen niet dicht bij elkaar. Namens D66 probeert oud-Kamerlid Boris van der Ham het als enige echt.

Door: Petra de Koning & Thijs Niemantsverdriet
Foto David van Dam

Een motto voor het nieuwe kabinet? Boris van der Ham (D66) krijgt er „allergie” van. „Je ziet ze alweer voor zo’n lullig decortje staan van een brug of iets anders verbindends.”

„Ik ben er ook nooit zo voor”, zegt Ger Koopmans (CDA). „Maar je moet wel een gezamenlijke en gedragen missie hebben.” Welke? „Daar ga ik nog een seconde over nadenken.”

Kees Vendrik (GroenLinks) leunt achterover en zwijgt.

Loek Hermans (VVD): „Het moet iets zijn met zekerheid voor mensen.”

Ze zitten bij elkaar in een bovenzaaltje van café Schlemmer in Den Haag. Een paar honderd meter van de Stadhouderskamer, waar wordt onderhandeld over een regeerakkoord door VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Vier partijprominenten, mannen met een lange staat van dienst in de Haagse politiek. Op verzoek van NRC proberen ze alvast tot overeenstemming te komen.

Ze kennen elkaar goed, van hun tijd aan het Binnenhof. Er wordt veel gelachen.

Koopmans noemt het „spannend” om als CDA aan tafel te zitten „met drie partijen die gericht zijn op het individu”.

Van der Ham ziet dat anders. „Het is een beeld uit het verleden. In mijn partij is er veel discussie geweest over marktwerking en de excessen daarvan. Bij ons is er ook het besef: er zijn situaties waarin mensen het collectief nodig hebben.”

Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat.

Vendrik glimlacht. „Ik zit hier prima. Het aardige van mijn partijtje: wij passen in beide stromingen. Bij het CDA als het gaat om gemeenschapsdenken, maar we staan ook voor emancipatie en de vrijheid van het individu.”

Toch komen ze op geen van de thema’s die we bespreken – klimaat, inkomens, migratie – echt dicht bij elkaar. In de houding van de vier gelegenheidsonderhandelaars zie je terug hoe hun partij tegenover deze coalitie staat. D66’er Van der Ham wil heel graag dat het lukt: hij heeft zich grondig voorbereid en zoekt steeds naar het compromis. Koopmans (CDA) komt een paar keer met serieuze voorstellen en presenteert zich vooral als beschermer van de ontevreden burger. GroenLinkser Vendrik blijft afstandelijk en analytisch. Hermans van de VVD zegt vooral wat zijn partij niet wil.

Als het in de Stadhouderskamer net zo gaat, wordt het niks met een coalitie van deze vier.

GROEN

Ger Koopmans is optimistisch. „Klimaatbeleid, daar komen we wel uit.” Hij stelt het zich zo voor: meer geld om CO2-uitstoot te verminderen, meer ruimte voor aardwarmte, Europese afspraken maken. „Want onderschat niet hoe raar het uitpakt in de helft van Nederland als je alleen nationaal maatregelen treft. Al vanuit Utrecht kun je tanken in Duitsland.”

Loek Hermans: „Dat is maar een deel van het probleem. Je kunt jezelf in Europa zo snel uit de markt prijzen en dan heb je geen verdienmodel voor nieuwe investeringen. De tijd die je ervoor neemt, daar moet je echt rekening mee houden.”

Kees Vendrik: „We geven miljarden uit aan fossiele energie en de subsidies daarop – wel drie keer zo veel als aan duurzame energie. Zullen we daar gewoon mee ophouden in Nederland?”

Hermans: „Ja zeg, dat kun je wel zomaar gaan doen. Maar ik kan niet een-twee-drie overzien wat daar de effecten van zijn. Wel leuk geroepen.”

Vendrik: „Dat is niet alleen leuk geroepen, het al acht jaar geleden afgesproken in de G20. Dus de wereldleiders hebben gezegd: we gaan ermee stoppen. Verschillende landen zijn ermee bezig, maar Nederland doet weinig.”

Hermans: „En dan heb je de VS en China en die gaan er gewoon mee door. Kijk Kees, ik zeg niet dat je het niet moet doen. Maar je moet weten wat de effecten zijn, je kunt bepaalde bedrijfstakken zwaar treffen. Daar moet je mee oppassen.”

Boris van der Ham: „Het echte verschil tussen ons hier aan tafel zit vooral tussen D66, GroenLinks en misschien ook VVD aan de ene kant en het CDA aan de andere. En dan gaat het over de intensieve veehouderij. Die moet drastisch anders. Maar laten we ook onze boeren beschermen tegen de concurrentie uit slecht presterende landen. Ik vind dat je daar ook als liberale partij naar kunt kijken.”

Koopmans: „Wij zijn al de meest duurzame boeren van de wereld.”

Van der Ham: „Zeker. En dan mag het toch nog beter, wat ons betreft.”

Hermans: „Duurzaamheid wordt een belangrijk onderdeel van het regeerakkoord, met welke partijen dan ook. De kern zal zijn: in welk tempo? En wat kun je dan nog verdienen?”

Vendrik: „De groene economie is juist een banenmotor van jewelste.”

Hermans: „Op termijn wel, ja.”

Vendrik: „Nee, nu al. Je moet nu je kans grijpen. Dat doen we te weinig.”

Hermans: „Nou, dat vind ik niet.”

Vendrik: „…en dat is doodzonde. We halen die duurzame energie uit het buitenland. Daar worden ook de zonnepanelen gemaakt. Doodzonde. Dat kunnen we zelf doen. Ondertussen besteden we ook nog bakken met geld aan olie en gas.”

Hermans: „We lopen al heel erg vooruit. En ik vind: ga bij mensen geen irritatie opwekken met kleine maatregelen.”

INKOMENS

Loek Hermans: „Er moet echt belastingverlaging komen voor de middeninkomens. Mensen hebben in de crisis enorme offers gebracht en die willen wel eens voelen dat het beter gaat.” Hij maakt een gebaar alsof hij accordeon speelt. „De onderkant is opgeduwd en de bovenkant omlaag gedrukt. Dat kan niet zo doorgaan.”

Boris van der Ham: „Bij de Nederlanders met een middeninkomen zit echt de meeste chagrijn. Mensen die geen recht hebben op toeslagen, maar wel stevig worden aangeslagen. Verpleegkundigen, leraren. In het verkiezingsprogramma van GroenLinks vind ik dat je wel heel snel als ‘rijk’ wordt gezien.”

Ger Koopmans: „Niemand begrijpt het belastingstelsel, dat is het probleem.”

Van der Ham: „Denk ook aan de werkende armen.”

Koopmans: „Als je 30.000 euro verdient en je hebt twee studerende kinderen.”

Van der Ham: „Dan ben je het bokje.”

Kees Vendrik: „De belasting op kapitaal holt achteruit door belastingontwijking en internationale concurrentie. Dus zie je ophoping van de belastingdruk bij lage en middeninkomens. De enige manier om daar onderuit te komen: als bedrijven eerlijk belasting betalen. En eerlijke belasting op vermogen van particulieren.”

Hermans: „Zoals we hier zitten, hebben we allemaal vermogen. Maar dat staat lang niet allemaal op onze bankrekening. Het staat bij een pensioenfonds, dus daar betalen we geen belasting over. Maar als een ondernemer zijn pensioen heeft geregeld in een BV, heet het wél vermogen en wordt het belast. Te gek voor woorden.”

Van der Ham: „We compenseren miljarden via toeslagen. Ik wil daar zo veel mogelijk vanaf.”

Vendrik, een beetje vilein: „De zorgtoeslag inruilen voor een inkomensafhankelijke zorgpremie, dat zou echt een oplossing zijn. Dan maak je het veel simpeler.”

De inkomensafhankelijke zorgpremie die het kabinet Rutte II had willen invoeren, leidde in 2012 tot een opstand onder VVD’ers. Dat zal de partij van Hermans niet nog eens laten gebeuren. Hij zegt: „In Nederland is het altijd: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Iedereen zegt: we moeten het bij de rijksten weghalen. Maar die groep is zo minimaal, daarmee ben je er niet.”

Dan de bijstand. De VVD wil die in de komende jaren verlagen, als enige partij aan tafel. Moet dat echt?

Hermans: „Eén ding. Als je in de bijstand zit, heb je geen vakantiegeld nodig.”

Vendrik, snel: „Ach, kom toch.”

Hermans: „Moeten we het nu over al dit soort dingen gaan hebben?

Van der Ham: „We zoeken het compromis, Loek.”

Vendrik: „Het probleem is vooral dat mensen in de bijstand vaak enorme schulden met zich meeslepen. Ze snakken naar dat vakantiegeld. Daar gaan ze niet van op vakantie, het betekent één deurwaarder minder. Laten we nu ook de schuldsanering eens goed aanpakken.”

Koopmans: „Dat gebeurt al. Je ziet bedrijven die mensen aannemen en ook hun schulden overnemen. Want bedrijven lopen tegen de muur aan van het tekort aan arbeidskrachten.”

Van der Ham: „Ik vond het mooi dat Mark Rutte die morele oproep deed aan de bankensector: als je denkt dat je ergens anders meer bonussen kunt krijgen, toedeledokie. Dat geldt ook voor de publieke sector. Een plafond voor de topinkomens levert misschien niet veel geld op, maar daar zit wel het chagrijn: waarom moet ik me aan de afspraken houden als ze in de zorg en ook bij de banken zo kunnen graaien?”

Hermans: „Een goede bekende van mij zit in de bankenwereld in Londen. Die vertelde me doodleuk dat hij 40.000 pond bonus krijgt. Ik vroeg: ‘Wat heb je dan voor bijzondere dingen gedaan?’ Hij: ‘Mijn werk goed gedaan.’ Ja, hallo! Dat soort dingen vind ik echt idioot.”

Vendrik: „Interessant dat deze vier partijen elkaar vinden in een appèl voor fatsoenlijke beloningsverhoudingen. Hoopgevend.”

IMMIGRATIE

De partijen die vooral pessimistische, ontevreden kiezers trekken – de PVV voorop, maar ook de SP – zitten niet aan de onderhandelingstafel. Is dat een probleem? Ger Koopmans (CDA) knijpt zijn ogen half dicht en schudt zijn hoofd. „Er zijn ook een heleboel mensen boos omdat er te weinig aan het klimaat gebeurt en die stemmen op GroenLinks. Er zijn ook mensen boos omdat er te weinig aandacht is voor dieren en daarom stemmen ze op de Partij voor de Dieren. Of mensen vinden dat er te weinig aandacht is voor het geloof en stemmen op de SGP. Dat exclusief boos zijn, daar heb ik niks mee.”

Toch weten de vier mannen aan tafel: migratie en integratie zijn grote zorgen. Koopmans zelf ziet hoe dat is in Limburg. „Van het zwarte piet-geouwehoer snappen ze niets en als ze in Maastricht iemand zien lopen in een boerka, zeggen ze: ‘Dat willen we hier niet.’ Ze zijn geen racist, ze zien het als een aanval op het eigene.”

Boris van der Ham: „Mensen die hier mogen blijven, moeten zo snel mogelijk tussen de oren krijgen wat voor land dit is. Dan heb je het over geschiedenis, rechten voor seksuele minderheden, vrouwen, ongelovigen.”

Loek Hermans: „Wat van groot belang is: de bevolking in Afrika gaat zich verdubbelen. We zullen Europese afspraken moeten maken over het beschermen van de zuidgrenzen. En we moeten onze buitenlandse handel inzetten voor de ontwikkeling van de Afrikaanse economie.”

Van der Ham: „Bedoel je meer geld voor ontwikkelingssamenwerking?”

Hermans: „Juist het omgekeerde. Projecten opzetten waardoor de lokale bevolking dingen kan gaan doen.”

Koopmans: „Het gevoel dat mensen zich niet meer thuis voelen in Nederland, krijg je niet weg met beleid. We moeten wel een paar cruciale dingen regelen: Nederland en Europa mogen geen verdragen meer sluiten of centen overdragen aan landen buiten Europa zonder harde afspraken over migratie en terugkeer. Ook zouden vluchtelingen hier tijdelijk moeten kunnen zijn, zoals we bij het Joegoslavië-conflict hebben gedaan.”

En iedereen die mag blijven, vindt Koopmans, moet snel Nederlands leren. „De slappe integratie die we nu hebben, is heel pijnlijk.”

Kees Vendrik: „Het inburgeringsbeleid is niet zozeer slap, het is ineffectief. Mensen met een verblijfsvergunning worden overgelaten aan de markt voor hun inburgering. Zoek het maar uit!”

Hermans: „De eisen aan de inburgering moeten strakker nageleefd worden. Als je dat niet doet, gaan de mensen die huizen zien verdwijnen naar asielzoekers, roepen: waarom hij wel, en ik niet?”

Vendrik: „Je moet ook de andere kant zien. Er doen ongelooflijk veel mensen in Nederland vrijwilligerswerk met vluchtelingen. Bijspijkeren, taalles.”

Van der Ham: „Als het over identiteit gaat: geef eindelijk eens wat meer geld uit aan cultuur. De provincie Limburg is zo’n beetje de enige overheid die daar de afgelopen jaren niet op heeft bezuinigd.”

Koopmans: „Helemaal mee eens.”

En de slogan? Ger Koopmans heeft er nog geen kunnen bedenken: „Laat Boris dat maar voor mij doen.” En die heeft iets verzonnen, ondanks zijn afkeer van motto’s: „Als we ergens goed in zijn, worden we daar collectief blij van. Ik denk dat we elkaar kunnen vinden in ‘Nederland, een wereldspeler’.”

Hermans is akkoord, maar Vendrik kijkt zuinig. Tegen Hermans: „Bij de VVD denk ik toch meer aan: ‘Succes is een keuze’.”

-----

Boris van der Ham (43) is voorzitter van het Humanistisch Verbond. Hij speelt nu in de musical Ciske de Rat. Van 2002 tot 2012 was hij Tweede Kamerlid voor D66.

Kees Vendrik (54) is hoofdeconoom bij de Triodos Bank. Eerder was hij lid van de Algemene Rekenkamer en van 1998 tot 2010 Tweede Kamerlid voor GroenLinks.

Loek Hermans (65), oud-minister, was van 2007 tot 2015 Eerste Kamerlid (VVD). Als fractievoorzitter in de senaat gold hij als een vertrouweling van VVD-leider Rutte.

Ger Koopmans (54) is CDA-gedeputeerde in Limburg, van 2002 tot 2012 was hij Tweede Kamerlid. Koopmans is van boerenafkomst en was zelf jarenlang melkveehouder.