Home>>In de media>>Zo divers het leven, zo divers het sterven (Parool, ED, Tubantia e.a.)

Zo divers het leven, zo divers het sterven (Parool, ED, Tubantia e.a.)

05 sep 2013
Zo divers het leven zo divers het sterven parool e a

Er rust nog een groot taboe op het hulpverlenen bij zelfdoding. Toch moet dit onderwerp op de politieke agenda komen. We kunnen mensen in zo'n cruciale fase van het leven niet in de steek laten. In diverse regionale dagbladen (o.a. Parool, ED, Tubantia) verscheen hierover onderstaand opiniestuk.

Het sterven is net zo divers als het leven

Dinsdag begon  de rechtszaak tegen Albert Heringa. Hij wordt beschuldigd van het feit dat hij zijn hoogbejaarde moeder geholpen heeft met haar dood. Zij vond dat haar leven 'voltooid' was, maar de arts had de vrouw lichamelijk 'te goed' bevonden, en voldeed daardoor niet aan de eisen voor normale euthanasie. Toen de zoon haar vervolgens hielp met haar zelfgewenste dood was hij strafbaar. Het wetboek van strafrecht verbiedt met artikel 294.2 immers hulp bij zelfdoding.

Deze zaak maakt duidelijk dat het debat over euthanasie nog lang niet klaar is. Het was een goede stap dat in 2001 euthanasie werd geregeld, zodat dat artsen mochten helpen bij een zelfgekozen dood bij lichamelijk ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Maar voor veel andere situaties biedt deze regeling helaas nog geen oplossing. Bij het nadenken over alternatieven moeten taboes van tafel en moet een stammenstrijd worden voorkomen.

Beslissingen rond het zelfgekozen levenseinde worden echter regelmatig verbonden aan scherpe ideologische visies. Ouderen die niet voldoen aan de gestelde lichamelijke criteria voor euthanasie, maar wel vinden dat hun leven voltooid is, worden dan als 'voorbeelden' gezien van een brede maatschappijanalyse. Degenen die willen sterven zouden eigenlijk meer zorg willen, eigenlijk het lijden niet accepteren en zijn eigenlijk exemplarisch voor doorgeschoten individualisme. Ook in het kamp van de voorstanders van het zelfgekozen levenseinde zijn er 'scholen' die elkaar dikwijls fel bestrijden, bijvoorbeeld  op methodes van zelfdoding en de vraag in hoeverre een arts een rol moet blijven spelen.

Tussen al deze felle standpunten dreigt de belangrijkste stem verloren te gaan, namelijk die van het individu dat om een waardig levenseinde vraagt. Net zoals het leven, is het sterven geen lineair parcours waarbij alles voorspelbaar is. Daarbij kunnen wensen tijdens het leven of het stervensproces ook veranderen. Daarom is het van belang dat voldoende opties beschikbaar zijn.

Veel alternatieven wordt nu echter de pas afgesneden. Bij medisch aantoonbaar lijden zijn de opties op papier redelijk uitgekristalliseerd. Maar artsen blijken in de praktijk huiverig te zijn om de mogelijkheden van de wet te benutten. Bij een verzoek om te mogen sterven aan het begin van dementie of bij uitzichtloos geestelijk lijden is er vaak een nog grotere terughoudendheid. Mensen zonder medische indicatie, maar die hun leven als volbracht zien, worden door de huidige wetgeving meestal al helemaal op zichzelf teruggeworpen. Hulp door familie, vrienden of een geestelijk verzorger is nog steeds feitelijk illegaal. Mede daarom verkiezen sommigen een eenzame, gruwelijke dood door bijvoorbeeld voor een trein te springen.

Mensen moeten op dit cruciale moment in hun leven niet in de steek worden gelaten en waardig kunnen sterven. Een van de blokkades die daarom moet worden weggenomen, is het wetsartikel dat hulp bij zelfdoding verbiedt. Natuurlijk, het schrappen van dit verbod werpt dilemma's op, maar die zijn te overwinnen. De bestaande wetten tegen moord en doodslag zijn goed toepasbaar om eventueel misbruik te straffen. Daarnaast kunnen zorgvuldigheidseisen worden opgesteld, zoals we die ook al kennen binnen de huidige euthanasiewet, waarmee wordt voorkomen dat iemand vanuit een opwelling handelt, of vanuit een behandelbare geestelijke aandoening. Zorgvuldigheid wordt ook vergroot door vooraf een wilsverklaring en een melding af te geven, en de verleende hulp te registreren.

De beste manier om iemands stervenswens in te schatten, is een open gesprek dat niet wordt omgeven door taboes en wettelijke verboden. Mensen willen het leven naar eigen inzicht inrichten, waarom zou dat bij sterven anders zijn?

Boris van der Ham,  voorzitter van het Humanistisch Verbond

Meer informatie over dit onderwerp, is HIER te lezen op de speciale webpagina van het Humanistisch Verbond. Hier ook een videoverslag van de bijeenkomst van 2 september met onder meer Hedy D'Ancona, Elst Borst en Boris van der Ham.