Home>>In de media>>Vrije mensen, verenig u (Volkskrant)

Vrije mensen, verenig u (Volkskrant)

22 jun 2013
Vrije mensen verenig u volkskrant

In de Volkskrant van 22 juni schreef ik een opinieartikel over de noodzaak op te blijven komen voor vrijheid. Dat is hard nodig, om dogma's en onvrijheid te bestrijden, maar ook om verdieping aan vrijheid te geven. De klus is nog lang niet niet geklaard.

Nederland is al lange tijd een van de meest seculiere landen ter wereld. Toch lijken we nog steeds onwennig met dat idee. Dat is te horen in het maatschappelijk debat, onder journalisten, en zelf in de woorden van de regering.

Het meest actuele voorbeeld is het voornemen van de regering om lessen ‘levensbeschouwing’ in het openbaar onderwijs af te schaffen. Minister Bussemaker van Onderwijs stelde dat als ouders levensbeschouwelijke lessen willen, ze hun kinderen maar naar het religieus-bijzonder onderwijs moeten verplaatsen. Blijkbaar realiseerde ze zich niet dat een zeer groot aantal van deze lessen niet godsdienstig zijn, maar humanistisch vormingsonderwijs betreffen. Humanisten zijn niet religieus en kunnen ook niet terugvallen op religieus onderwijs. Met deze praktische denkfout van de minister, wordt ook een veel dieper misverstand bloot gelegd. Blijkbaar wordt op dit niveau nog steeds gedacht dat levensbeschouwing, bildung, het spreken over normen en waarden, het alleenrecht van religie zou zijn.

Nederland ziet er intussen heel anders uit. Want wat zijn de feiten? Een meerderheid is niet lid van een kerkgenootschap en 42% van de Nederlandse bevolking zegt bovendien niet-religieus te zijn. Vanaf 1946 is in onder andere met het Humanistisch Verbond een seculiere stroming ontstaan die deze mensen een gezicht geeft. Oprichter Jaap van Praag had twee doelstellingen. Hij wilde een nieuwe levensbeschouwelijk optie bieden, gebaseerd op de menselijke kracht, wetenschap, vrijheid en verantwoordelijkheid, geinspireerd op het rijke aanbod van filosofen, seculiere en humanistische denkers. Daarnaast moest er politiek en maatschappelijk gestreden worden tegen wettelijk opgelegde religieuze opvattingen en de ongelijke behandeling tussen levensbeschouwingen.

In de beeldvorming is met name dat laatste streven het meest zichtbaar geweest. En er is succes geboekt. Gelijke behandeling tussen man en vrouw, hetero en homo; Een gezonde scheiding tussen kerk en staat; Vrijheid in het zelf bepalen van het levenseinde; Het bewaken van de vrijheid van meningsuiting – het zijn allemaal onderwerpen waarin Nederland inmiddels bij de voortrekkers is gaan behoren. Maar tegelijk roept het bij sommigen de vraag op of daarmee de klus niet geklaard is. Is het nog wel nodig dat seculieren zich verenigen in een land dat inmiddels zijn derde paarse kabinet kent?

Die noodzaak aantonen is niet moeilijk. Religieuze dogma’s liggen zelfs in ons land nog steeds heel gevoelig. Dat geldt voor orthodox Christenen en Joden, en niet in de laatste plaats bij de orthodoxe Islam. Religiekritiek, het uittreden uit de godsdienst, uithuwelijken, groepsdruk, dilemma’s rond besnijdenis, de organisatie van scholen – het zijn allemaal zaken die nog steeds aandacht eisen. Daarnaast dienen zich leven, dood en lichamelijke integriteit nieuwe ethische kwesties aan. Nog steeds zijn er reflexen die zaken tot taboe te verklaren, waar juist een openheid nodig is.

Met een blik over de grens zien we de noodzaak tot verenigen nog sterker: In zeven streng islamitische landen riskeren atheïsten en humanisten de doodstraf. Atheïstische bloggers zijn opgepakt in Bangladesh, in Egypte en Pakistan worden religiecritici vervolgd. Onder het mom van het bestrijden van Godslastering wordt in Rusland de vrijheid van meningsuiting aan banden gelegd. Zelfs in Oost en Zuid Europa is een gelijke behandeling tussen opvattingen niet vanzelfsprekend. Zeggen dat de klus geklaard is, heeft in dat licht iets decadents. De mensen die daar vechten voor vrijheid verdienen onze solidariteit.

Maar er was dus volgens Van Praag nog een andere opdracht. Namelijk zorgen dat de eenmaal gewonnen vrijheid ook inhoud krijgt. De levensvragen van alle dag zijn wellicht minder mediageniek als het religiedebat, maar minstens zo belangrijk. Het is opvallend dat zelfs sommige seculieren over dit aspect soms wat schouderophalend kunnen doen, stellend dat vrijheid zich wel vanzelf regelt. Met Van Praag ben ik van mening dat vrijheid echter niet zonder concrete actie kan. Verwaarloos je dat, dan zal het vacuüm door anderen worden ingevuld, die niet zelden opvattingen hebben die haaks staan op de onze.

Als je vrijheid en medemenselijkheid serieus neemt dan moeten we trots zijn op de tienduizend vrijwilligers van Humanitas die ouderen en hulpbehoevenden helpen. Steeds meer mensen maken gebruik van humanistische diensten bij huwelijk en begrafenis. Ook dat regelt zich niet vanzelf. Koester het Humanistisch geluid binnen de omroep en de raadslieden in bij justitie, defensie en in de zorg. En ja, sta pal voor de lessen van het humanistisch vormingsonderwijs, die prikkelen tot kritisch nadenken.

Het wordt tijd dat seculieren en humanisten hun schroom afwerpen, en nog zichtbaarder in het maatschappelijk debat bewegen. Dat zijn we aan de vrijheid verplicht. Vrije mensen, verenig u.

Boris van der Ham, Voorzitter Humanistisch Verbond

Steun het Humanistisch Verbond al voor 5 euro per maand. Klik HIER.