Home>>In de media>>Dualisering heeft gekozen burgemeester nodig (Regionale dagbladen)

Dualisering heeft gekozen burgemeester nodig (Regionale dagbladen)

02 okt 2004

De invoering van de gekozen burgemeester kan verlichting geven aan de gemeenten en de gemeenteraden. Dit stelde ik in een opinieartikel dat in verschillende regionale dagbladen (zoals het Brabants Dagblad, het Rotterdams Dagblad, Parool en de Haagsche Courant) is gepubliceerd. Het wordt voor burgers netals voor volksvertegenwoordigers makkelijker om bestuurders af te rekenen op concrete resultaten.

Op vrijdag 22 oktober kwamen verschillende lokale bestuurders bijeen in een grote circustent in Den Haag. Eén van de zaken die onderling werd besproken was de invoering van de direct door de bevolking gekozen burgemeester. Het werd een fel debat tussen een voorstanders en tegenstanders. Het is bekend dat veel burgemeesters huizenhoog opkijken tegen de plannen om vanaf 2006 de burgemeesters rechtstreeks door de bevolking te laten kiezen. Ik vind dat niet vreemd, want burgemeesters zijn hun baan niet langer zeker, en dat doet pijn, begrijpelijk. Een aantal burgemeesters zijn daarom ronduit tégen de plannen. Er zijn er ook een aantal die vinden dat het "te snel" gaat. Dat laatste argument verdient aandacht. Aanhangers van dit argument wijzen namelijk op het feit dat de zogenaamde "dualisering van het gemeentebestuur" nog niet voldoende is afgerond om weer een nieuwe vernieuwing op de gemeenten af te sturen. Het is inderdaad waar dat in veel gemeenten er sprake is van tekortschietende dualiteit tussen het gemeentebestuur en de gemeenteraad. Maar juist de invoering van de gekozen burgemeester is, naar mijn mening, daar de oplossing voor. Het was een forse stap in de goede richting dat sinds 2002 wethouders niet meer gelijktijdig lid mogen zijn van de gemeenteraad. Daarmee werd er eindelijk een einde gemaakt aan de rare situatie dat de wethouder zijn eigen werk moest controleren. Ook kreeg de gemeenteraad meer bevoegdheden in eigen onderzoek en meer middelen. Maar deze vernieuwing had niet meteen tot gevolg dat een aantal oude misstanden verdwenen. De collegevorming en de keuze van de wethouders wordt namelijk nog steeds volledig bepaald langs de lijnen van de hoeveelheid zetels van politieke partijen in de gemeenteraad. Het is eigenlijk heel logisch dat in zo'n systeem partijpolitieke onderonsjes gewoon doorgaan. Ook is het nog steeds zeer moeilijk om slecht functionerende wethouders uit hun functie te ontslaan omdat die wethouders nog altijd nauw verbonden zijn met de eigen fractie in de gemeenteraad. Nog steeds voelt een partij in de gemeenteraad het als een blamage als de wethouder van hun partij, ongeacht of hij of zij goed functioneert, wordt weggestuurd. Door die wederzijdse verbondenheid is sinds de invoering van de dualisering de hoeveelheid vergaderingen schrikbarend toegenomen, omdat er weliswaar meer afstand is tussen gemeenteraad en gemeentebestuur, maar ze nog steeds evenveel afhankelijk van elkaar zijn. Ik vind dat hier zo snel mogelijk een einde aan moet komen. In het belang van een goed functionerend dualisme is het daarom van belang om de kiezer twee aparte stemmen te geven: een voor de uitvoerende macht, en een voor de controlerende. Als we het gemeentebestuur, via een burgemeestersverkiezing, voortaan rechtstreeks gaan kiezen heeft dat als groot voordeel dat de ingesleten partijpolitieke verhoudingen worden doorbroken. De meeste kiezers denken niet meer langs die partijlijnen en zijn zeer goed in staat om los van de oude structuren te denken. Eindelijk kan een VVD-kiezer op een PvdA-burgemeester stemmen, of omgekeerd, gewoon omdat zij die een betere bestuurder vindt! Ook de gemeenteraad zal met een gekozen burgemeester makkelijker kunnen functioneren. Een gekozen burgemeester kan zijn eigen wethouders voordragen en met gemak leden van andere partijen opnemen, maar de burgemeester wordt wel eindverantwoordelijk voor het functioneren van die wethouders. Bij slecht functioneren zal hij/zij sneller zo iemand de laan uit sturen. De gekozen burgemeester hoeft in zo'n situatie minder rekening te houden met partijpolitieke gevoeligheden in de gemeenteraad, maar ook heeft de gemeenteraad meer ruimte om slecht bestuur aan de kaak te stellen, omdat ze er minder aan verbonden zijn. Door de definitieve splitsing van verantwoordelijkheden heeft de gemeenteraad straks veel meer de tijd om de straat op te gaan en horen wat er speelt onder de bevolking, in plaats van eindeloos te vergaderen om partijgenoten in het college in bescherming te nemen. Doordat de burgemeester in de uitvoering van zijn werk meer bevoegdheden krijgt, kan er ook sneller worden ingegrepen in het ambtenarenapparaat. Iedere burger weet immers dat daar het meeste misgaat bij de uitvoering van het beleid. Een ander voordeel van de gekozen burgemeester is er een einde komt aan de schimmige coalitievorming ná de verkiezingen. Veel kiezers vinden dat de grootste ergenis: ze hebben op iemand gestemd, maar pas na de verkiezingen weet je pas met wie jouw partij samen gaat werken. Omdat een gekozen burgemeester de helft van de stemmen moet halen, zal hij/zij gedwongen worden vóór de verkiezingen maatschappelijke coalities aan te gaan die hem in zijn kandidatuur steunen. Ook zal hij of zij vóór de verkiezingen de verkiezingsbeloften zo concreet mogelijk moeten en kunnen maken. Daarmee weet de kiezer duidelijker wie hij aan een meerderheid van stemmen helpt, maar ook waar hij de burgemeesterskandidaat op kan afrekenen. De gekozen burgemeester is een instrument om de kwaliteit van het gemeentebestuur te helpen verbeteren. Dat is hard nodig. De afgelopen jaren is immers gebleken dat kiezers grote behoefte hebben aan een overheid die af te rekenen is op concrete resultaten. Veel politici hebben beterschap belooft, maar zonder concrete systeemveranderingen blijft het bij loze beloften. Laten we de kiezer geven waar ze recht op heeft.